Wet DBA Check: hoe groot is
jouw risico op schijnzelfstandigheid?
Beantwoord 12 vragen over jouw werksituatie en zie direct je risicoprofiel. Gratis, anoniem, zonder registratie.
Wat is de Wet DBA en waarom is het nu relevant?
De Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (Wet DBA) is in 2016 in werking getreden als opvolger van de Verklaring Arbeidsrelatie (VAR). De wet bepaalt wanneer iemand als zelfstandige ondernemer (ZZP'er) mag werken, en wanneer er feitelijk sprake is van een dienstverband.
Jarenlang werd de wet nauwelijks gehandhaafd, maar vanaf 1 januari 2025 is handhaving actief hervat. De Belastingdienst controleert nu structureel of ZZP'ers die langdurig voor een enkele opdrachtgever werken werkelijk als ondernemer kwalificeren, of feitelijk als werknemer functioneren.
Wat is schijnzelfstandigheid?
Schijnzelfstandigheid doet zich voor wanneer iemand formeel als ZZP'er werkt, maar de werksituatie feitelijk dezelfde kenmerken heeft als een dienstverband. De Belastingdienst beoordeelt dit aan de hand van drie criteria, ontleend aan het arbeidsrecht:
- Persoonlijke arbeidsplicht: moet je het werk zelf uitvoeren, of kun je je laten vervangen?
- Loon: ontvang je een vaste, vooraf afgesproken beloning?
- Gezagsverhouding: bepaalt de opdrachtgever hoe, waar en wanneer je werkt?
Is aan alle drie voorwaarden voldaan, dan is er juridisch gezien sprake van een arbeidsovereenkomst, ook al werken beide partijen met een ZZP-contract. Dit wordt schijnzelfstandigheid genoemd.
Gevolgen voor opdrachtgever en opdrachtnemer
Als de Belastingdienst schijnzelfstandigheid vaststelt, kunnen de gevolgen aanzienlijk zijn. Voor de opdrachtgever betekent het mogelijke naheffingen voor loonheffingen, werknemersverzekeringen en sociale premies, eventueel met terugwerkende kracht. Boetes van 25 tot 100 procent van het naheffingsbedrag zijn mogelijk bij grove schuld of opzet.
Voor de ZZP'er kan het betekenen dat de ondernemersstatus wordt teruggedraaid, waardoor recht op zelfstandigenaftrek en mkb-winstvrijstelling komt te vervallen. De terugbetaling van onterecht genoten belastingvoordelen kan een forse aanslag opleveren.
Handhaving 2025 en 2026: wat verandert er?
De Belastingdienst heeft aangekondigd stapsgewijs op te schalen. In 2025 lag de focus op sectoren met een hoog risico: de zorg, bouw, IT en schoonmaak. In 2026 worden ook creatieve sectoren en zakelijke dienstverlening actief gecontroleerd. Opdrachtgevers die aanwijzingen hebben gekregen en geen maatregelen nemen, riskeren boekenonderzoeken en correcties.
Een belangrijk nieuw instrument is de webmodule arbeidsrelaties van de Belastingdienst. Naast modelovereenkomsten biedt de webmodule een indicatie of een opdracht als zelfstandige kan worden uitgevoerd. Fiskr's checker is complementair aan deze tool en geeft een snelle indicatie van de grootste risicopunten.
Wat kun je doen als ZZP'er?
De beste bescherming is het aantoonbaar ondernemen: meerdere opdrachtgevers, eigen materiaal en gereedschap, zichtbare ondernemersrisico's en vrijheid in de uitvoering van het werk. Concreet:
- Spreid omzet over minimaal 3 opdrachtgevers per jaar
- Werk met een door de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomst
- Documenteer opdrachten per project met duidelijke deliverables en deadlines
- Factureer bij voorkeur per project of resultaat, niet per uur als een werknemer
- Investeer in eigen branding: website, LinkedIn, KVK-registratie zichtbaar op facturen